Eğlenelim, öğrenelim, büyüyelim!

Elementor #3165 (Test sayfası)

konuşma sesi bozuklukları

Konuşma sesi bozukluğu (KSB) çocuğun konuşma seslerin akranlarından beklenilen düzeyin altında doğru üretmesi durumudur. Akranları o sesleri doğru üretirken, çocuk üretemez, yer değiştirir, yerine başka sesleri üretebilir veya düşürebilir, ses ekleyebilir. Konuşma sesi bozuklukları ifadesi için bazen artikülasyon bozukluğu bazen de sesbilgisel bozukluk ifadesi kullanılabilir ancak güncel literatürde şemsiye bir terim olan konuşma sesi bozukluğu ifadesi kullanılmaktadır.

KSB’nin altında yatan neden nörolojik (motor), yapısal (yarık damak dudak), duyusal/algısal (işitme kaybı) olabilir veya fonksiyonel (bilinen bir sebep yok) olmayabilir.

KSB değerlendirmesinde çeşitli ölçümler ve değerlendirmeler yapılır. ÇOCUK Dil ve Konuşma Merkezi’nde formal testler, anlaşılırlık ölçekleri, iletişimsel çıktı odaklı ölçekler, spontane konuşma analizi, oral motor değerlendirme yapılmakta ve elde edilen bulgular doğrultusunda bireyin gereksinimi olan yöntemler bir araya getirerek müdahale planı belirlenmektedir.

Kekemelik

Kekemelik, konuşma ya da okuma sırasında tekrarlama, duraklama, uzatma ya da farklı diğer semptomlardan oluşan (akıcısızlık anına eşlik eden el, kol, vücut hareketleri gibi) bir akıcılık bozukluğudur. Konuşmanın sürekliliğini, ritmini ve hızını etkileyecek düzeyde duraksama, aksamaların olduğu bir bozukluktur. Bu bozukluğu yaşayan bireyde kaçma/kaçınma davranışları gözlemlenebilir. Birey takıldığı sözcüklerden kaçma, konuşma yerine bedel dili ile kendini ifade etme, daha kısa konuşma, sözcük değiştirme gibi davranışları gösterebilir.

Kekemeliğin nedeni güncel alan yazında çok faktörlü modellerle açıklanmaktadır. Çok faktörlü modeller fizyolojik, dil-iletişim, motor konuşma, psikolojik ve çevresel etmenlerin etkileşimi sonucunda ortaya çıktığını ifade eder. Değerlendirmede de bu etmenler detaylı bir şekilde değerlendirilir.

Gelişimsel Apraksi

Kafamızdaki niyeti konuşma ile ifade ederken, öncelikle niyetimizi konuştuğumuz dile uygun şekilde düzenler sonra konuşmaya yardımcı olan kasları uygun hareket, aralık, güç, hızda çalıştırıp, sıralayarak üretiriz. Konuşma apraksisi olan bireyler bu mesajı konuşma kaslarına iletimi sırasında zorluklar yaşar. Temel problem niyet oluşturmada, dilsel kodlamada değildir, temel sorun bu kodların konuşmaya yardımcı olan kasların hareketlerinin sıralanmasındadır. Apraksi bir motor konuşma bozukluğudur.

Çocukluk dönemi konuşma apraksisi gelişimsel apraksi olarak da ifade edilir. Ancak değerlendirmede yukarı ifade edilen bütün bileşenler detaylı bir şekilde değerlendirilir.

Her defasında sözcüğü farklı şekilde üretme, ünlü seslerde bozulma, uzun sözcüklerde zorlukların artması, vurgulama, tonlamada zorluklar, konuşma hareketini arama davranışı gibi belirtiler göstermektedir.

Serebral Palsi

Konuşurken 70-100 arası kas grubunu çok doğru kullanmamız gerekir. Bu kaslardaki zayıflık ya da kas kasılmalarındaki bozulmalar konuşma üretimini olumsuz etkiler. Serebral palside beyin hasarına bağlı olarak konuşmaya dahil olan, yardımcı olan kasların kasılmasında bozulmalar ortaya çıkar. Serebral palsi bir motor konuşma bozukluğudur, dizartridir. Çocukluk döneminde en sık görülen dizartri ise serebral palsidir.

Konuşmanın solunum, ses üretimi, rezonans, sesletim, prozodik (tonlama, vurgu vs.) gibi bileşenleri etkilenir. Değerlendirme sırasında bu bileşenler değerlendirilir ve bireyin gereksinimlerine göre müdahale planına eklenir.

Otizm Spektrum Bozukluğu

Otizm spektrum bozukluğu (OSB) sosyal iletişimsel karşılılıkta bozulmaların olduğu, sözel olmayan dil becerilerinde, karşıdaki bireyler iletişim ve ilişki kurmada zorlukla karakterize, kalıplaşmış ve tekrarlayıcı motor hareketlerin olabildiği, rutin ve ritüellerin devamına karşı hassasiyetin olabildiği, çevreden gelen duyusal uyaranlara karşı hassasiyetlerin olabildiği nöro-gelişimsel bir bozukluktur. Spektrum ifadesi önemli bir ifadedir OSB tanısı almış bireylerin yukarıda ifade edilen zorluklardan farklı derecede etkilenirler. Araştırmalar OSB’nin sıklığının çocuklar arasında 88’de 1 olduğunu ifade etmektedir.

Değerlendirme sırasında bireyin iletişimsel yeterlilikleri, dil ve konuşma özellikleri değerlendirilir.

ÇOCUK Dil ve Konuşma Merkezi’nde ebeveyn gözlem formları, yapılandırılmış testler, etkileşim videoları ile bütüncül bir şekilde değerlendirilir ve müdahale planlanır.

Çocukluk Dönemi Dil Bozuklukları

Bir çok çocuğun hızlıca ve nasıl olduğunu fark etmeden edindikleri dil becerilerini aslında çok kompleks süreçleri içerir. Bu süreçlerdeki aksamalar ise dil bozukluklarını beraberinde getirir. Dil gecikmesi birincil ve ikincil dil bozukluğu olarak ikiye ayrılır. Birincil dil bozukluğunda altta yatan neden bilinmezken, ikincil dil bozukluğunda zihin engeli, özgün dil bozukluğu, öğrenme bozukluğu, otizm gibi altta yatan neden vardır.

Çocukluk dönemi dil bozukluklarında sadece sözel dil becerileri değil, söz öncesi dönem, sözel olmayan dil becerileri de değerlendirilir. Buna ek olarak ek edinimi, sözcüklerin dizilimi, anlam bilgisi, kullanım bilgisi, ses bilgisi değerlendirilir. Değerlendirmeler hem formal testlerle hem de etkileşim sırasında çekilen video dil analizleri de değerlendirmeye eklenir. Tüm bulgular eşliğinde dil ve konuşma terapisi müdahalesi planlanır.